کسی نمی داند چه خبر است
منتشر شده در نشریه سخن روز
به نظر نمی رسد تاکنون مردم ایران اطلاعات چندانی در مورد طرح تحول اقتصادی که رییس جمهور اعلام کرده است" چاره ای جز اجرای آن نداریم" داشته باشند. شاید نقطه منفی بزرگ در مورد این طرح همین باشد که تاکنون جزییاتی در مورد آن منتشر نشده است و کسی نتوانسته است با اطلاعات کافی به نقد آن بپردازد و زوایای آن را برای مردم روشن کند. این در حالی است که اجرای چنین طرحی با وضعیت زندگی مردم نسبت مستقیم دارد و می تواند زندگی بسیاری از مردم را حتی با مشکلاتی مواجه کند.
البته برخلاف بسیاری از صاحبنظران و اقتصاددانان کشور دولت و خصوصا رییس آن با امیدواری زیادی نسبت به آن حرف می زنند و آن را چاره مشکلات اقتصادی مردم می دانند. رییس جمهور چندی پیش در جمع اعضای کارگروه تحول اقتصادی با تاكید بر اینكه حركت دستگاه های اقتصادی كشور باید در جهت عدالت تنظیم شود ، تصریح كرد:برای اصلاحات چارهای جز اجرای طرح تحول اقتصادی نداریم. محمود احمدی نژاد افزود:در طول 20 سال اخیر تلاشهای فراوانی شده است تا ساختارهای اقتصادی كشور اصلاح شود و طبیعی است كه امروز باید به دنبال طرحی جامع، كامل ، موثر و هدفمند در این باره باشیم و از این رو طرح بزرگ تحول اقتصادی تدوین شده است.
وی با بیان اینكه در نظام بانكی یارانهای و مالیاتی چارهای جز اصلاح وضعیت موجود را نداریم، خاطر نشان كرد:70 درصد یارانهها به طور مستقیم و غیر مستقیم توسط سه دهك برخوردار جامعه استفاده میشود و این موضوع یكی از علتهای اصلاح نظام توزیع یارانهها است. احمدینژاد البته مخالفان و منتقدان اصلاحات اقتصادی خود را به سه گروه ایراد گیر، مقاوم در برابر تغییرات و سیاست زده تقسیم کرد و گفت:یك گروه از اینها كسانی هستند كه روحیه ایرادگیری دارند و ذاتاً با هر نوع تحول و تغییر مخالف بوده و در برابر آن مقاومت میكنند. این گروه نقاط منفی را چندین برابر برجسته میكنند و هیچ راه حلی نیز ارایه نمی دهند. وی اضافه كرد:گروه دیگر افرادی هستند كه برنامه های تحولی را به اندازهای پیچیده و سخت نشان میدهند تا طرف مقابل را از عملیاتی كردن آن منصرف كنند و گروهی نیز به خاطر نگاه سیاسی با آن مخالفت میكنند و چه بسا اگر همین كار را با 50 درجه ضعیف تر خودشان انجام میدادند، كاری بسیار خوب و اثر گذار معرفی میشد . در همین حال احمدی نژاد با تاكید بر اینكه برای اجرای طرح تحول اقتصادی نیازمند همدلی و همراهی مردم هستیم زمان مشخصی را برای ذکر جزییات این طرح اعلام نکرد و گفت:جذب و جلب این همراهی و همدلی در گام اول به خوبی انجام شد و در گام دوم نیز چون وارد جزییات خواهیم شد، همین روند باید ادامه یابد.
رییس جمهور در ادامه در توضیحی کلی حمایت از تولید و افزایش بهره وری، كاهش مصرف انرژی، كاهش استفاده از درآمدهای نفتی در هزینه های اجرایی و استفاده از آن در فعالیت های عمرانی و نیز پرداخت مستقیم به مردم را از ثمرات اصلاح نظام یارانهای دانست.
اما مشاور اقتصادي رئيس جمهور هم به مردم اطمينان داد که در طرح تحول اقتصادي حذف يارانه موجب تورم و افزايش قيمتها نخواهد شد .
طرحی برای بهبود وضع فقرا
اما یک استاد دانشگاه علامه طباطبائی هم در دفاع از این طرح گفت:در سیستم قبلی عملا فقرا به ثروتمندان یارانه میدهند که با اجرای طرح تحول اقتصادی، ثروتمندان به فقرا یارانه میدهند. با این حساب، فقیرترین گروهها نسبت به گذشته وضعشان بهتر خواهد شد البته تحقق این امر منوط به سیاستگذاری و اجرای صحیح میباشد. جمشید پژویان اظهار داشت:انتقاد کردن یک ضرورت است ولی قطعا باید نکات مثبت را نیز گفت. کار منتقد، انتقاد کارشناسانه و ارائه راه حلهای مفید و عالمانه است.
پژویان تصریح کرد:دولت نهم گامی بسیار مثبت و بزرگی که در پی برداشتن آن است، اجرای طرح تحول اقتصادی است. در مقابل طرحهای اشتباهی نظیر بنگاههای کوچک و زودبازده، تعیین دستوری نرخ سود و اختلال در نظام بانکی و خروج سپردهها، اجرای این طرح یک دستاورد بزرگ محسوب میشود. به گفته وی البته در کنار اجرای طرح تحولات اقتصادی باید اجرای اصلاحات اصل 44 نیز به طور جدی و واقعی دنبال شود. در غیر این صورت تنها تبلیغات صورت گرفته است.
او هم مانند بسیاری دیگر از مردم و کارشناسان اظهار امیدواری کرد که مبانی نظری این طرح هر چه سریعتر توسط دبیرخانه طرح تحول اقتصادی و یا وزارت اقتصاد منتشر نماید تا دقت روششناسی در آن مشخص شود آنگاه میتوان آنرا با طرح تعدیل اقتصادی و یا طرح ساماندهی اقتصادی مقایسه کرد. وی در خصوص تورمزا بودن اجرای طرح نیز گفت:در اجرا این سیاست اگر حجم پول کنترل شود، تنها یک افزایش نسبی قیمتها را بدنبال دارد که آن هم خوب است تا قیمتهای نسبی تغییر کند. پس از آن افزایش روی قیمت حاملهای انرژی بوجود خواهد آمد که این افزایش به تدریج تعدیل میشود.
به گفته پژویان، در این طرح افراد ثروتمند هزینه بیشتری نسبت به افراد فقیر پرداخت میکنند و این یارانه بیشتر از آنچه که فقیر از دست میدهد به وی میدهد و وضع را بهتر میکند.
تحلیل مبهم محتوا
اما به نظر می رسد سایت های نزدیک به دولت نهم اقدام به گرداوری سرفصل هایی از طرح تحول اقتصادی نموده اند تا از اینکه عنوان شود جزییات طرح مشخص نیست تا حدی جلوگیری شود. ظاهرا این سزفصلها از صحبتهای رییس جمهور برداشت شده است و حاوی نکات قابل توجه و جدیدی هم نیست . در یکی از این سایتها آمده است:"در چارچوب کلی طرح تحول اقتصادی، اصلاح هفت نظام کلیدی به منزله محورهای اصلی طرح به شرح زیر معرفی شده است:
اصلاح نظام یارانه ها، اصلاح نظام مالیاتی، اصلاح نظام گمرکی،اصلاح نظام بانکی ،اصلاح نظام توزیع کالا و خدمات،اصلاح نظام ارزشگذاری پول ملی واصلاح نظام بهره وری که هدف این طرح برطرف كردن مشکلات اساسی اقتصادی که شامل عدم رشد با ثبات اقتصادی، بیكاری، تورم، اتلاف منابع و فقدان عدالت اجتماعی در كشور است".
این سایت در مورد این سرفصل ها نوشته است:"نقدی کردن یارانه ها در حال حاضر به عنوان یکی از مهمترین موارد اصلاح نظام یارانه مطرح و عمدتاً بر یارانه حامل های انرژی معطوف شده است. این موضوع به منظور هدفمند نمودن یارانه ها و در راستای قانون برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی كشور مطرح گردیده است....بنا به گفته مسولین دولت گروههای ذینفع به سه طبقه مختلف بر اساس دهکهای درآمدی تقسیم بندی می شوند. 4 دهك پایینی درآمدی در خوشه اول، خوشه دوم شامل3 دهک بعدی و 3 دهك بالای درآمدی در خوشه سوم قرار می گیرند. خوشه های اول و دوم که مجموعاً 7 دهک را از پایین به بالا شامل می شوند، به عنوان گروههای هدف این طرح شناخته و از یارانههای بیشتری برخوردار خواهند شد. همچنین یارانهها بصورت ماهیانه و پلكانی و سه ماه قبل از آزاد سازی قیمتها بصورت مسدود (غیرقابل برداشت) در حساب سرپرست خانوارها واریز می شود.
در این راستا طرح شناسایی اقتصادی خانوارها توسط مركز آمار ایران انجام شده است. همچنین اطلاعات تكمیلی از طریق سایر پایگاههای اطلاعاتی نظیر بهزیستی و کمیته امداد اخذ و مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین کارآمد بودن نظام مالیاتی كاهش نابرابری درآمدی را به همراه دارد و می تواند منبع درآمدی برای هزینه های دولت محسوب شود. به عبارتی دیگر مالیات از یک سو عدالت اقتصادی را مد نظر قرار می دهد و از سویی دیگر در صورت متناسب بودن مالیات با مخارج، دولت نیازی به برداشت از حساب ذخیره ارزی و چشم داشت به درآمدهای نفتی ندارد. اکنون بنابه گفته رئیس دولت نهم تنها 42 درصد از درآمد دولت از طریق مالیات تامین می گردد.
ساختار مالیات کنونی به گونه ای است که به دلیل نبود پایگاه فعالیت های اقتصادی مالیات به صورت ناعادلانه و بیشتر از کارمندان، کارگران و دریافت کنندگان حقوق ثابت اخذ می شود. قدم اول در اصلاح نظام مالیاتی ایجاد یک پایگاه اطلاعاتی از فعالیت های اقتصادی است به گونه ای که فعالان اقتصادی از این پایگاه به شکل خودکار مالیات بپردازند. سیستم گمرکی نیز به عنوان دریچه ورود و خروج کالا از اهمیت بسزایی برخوردار است. اهمیت آن نیز از آنجا نشات می گیرد که از منظر واردات با سلامت و نیاز کیفی جامعه ارتباط مستقیم دارد و از سویی دیگر با توجه به اینکه صادرات کالاها نیز از نظام مذکور صورت می گیرد هرچه قوانین و مقررات مبادلات از شفافیت بیشتر برخوردار باشد صادرکنندگان با موانع کمتری برای صدور محصولات مواجه خواهند شد که این امر نیز به تشویق صادرات می انجامد. سیستم مذكور در حال حاضر از مشکلات اساسی رنج می برد. بنا به گفته رئیس جمهور ناقص بودن اطلاعات گمرکی یکی از معایب نظام گمرکی محسوب می شود. برای رفع مشکلات نظام فوق به تلاش برای الکترونیکی کردن عملیات گمرک، کد گذاری کالاهای مختلف و تأمین مالی مأموران گمرک نیاز است.نظام بانکی هر کشوری به تعبیر رئیس جمهور مانند شبکه خون رسانی آن جامعه است و برای عملکرد صحیح و کارا باید دارای شرایط خوبی باشد. لیکن سیستم کنونی نظام بانکی با مشکلات متعددی مواجه است. از جمله آنها می توان به پرداخت تسهیلات بدون ارزیابی دقیق طرحهای اقتصادی، عدم نظارت دقیق بر روی تسهیلات پرداختی و عدم کنترل نقدینگی اشاره نمود.
البته به استثنای نظام یارانه ها که روش نقدی کردن آن به صراحت اعلام شده، راهکارهای عملی دیگر محورهای تحول اقتصادی هنوز ارائه نگردیده است.
اما سیستم توزیع بدلیل آنکه حلقه واسط مصرف کننده و تولید کننده می باشد می تواند نقش بسزایی را در بهبود فرآیند و كارایی بازار داشته باشد. اگر سیستم توزیع کالا از پویایی و شفافیت لازم برخوردار باشد اطلاعات بازار به صورت واقعی در اختیار تولیدکننده قرار خواهد گرفت که این امر نیز به سرمایه گذاری و توسعه فعالیتهای اقتصادی می انجامد. از سویی دیگر مصرف کننده نیز قیمت واقعی کالا و خدمات را پرداخت می کند. به عبارتی دیگر قدرت مانور دلالان و واسطه ها به حداقل ممکن کاهش خواهد یافت.همچنین به منظور جلوگیری از آسیب پذیری سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی، نظام ارزش گذاری صحیح پول ملی و اتخاذ یک سیستم ارز شناور مدیریت شده توسط رئیس جمهور بیان شده است. همان گونه که در ادبیات اقتصادی مطرح است قیمت هر کالایی از طریق عرضه و تقاضا تعیین می شود. بنابراین اگر پول به عنوان یک کالا در نظر گرفته شود با افزایش میزان عرضه ارزش آن کاهش می یابد. نظام بهره وری هم حاصل جهت گیری های بلندمدت در زمینه کمیت و کیفیت سرمایه گذاری ها، تکنولوژی، استقرار مدیریت علمی و بهره گیری از دانش، تخصص و آموزش مستمر نیروی انسانی است. هر چقدر بهره وری افزایش یابد، هزینه تولید کالا کاهش یافته و کالا با قیمت کمتری به دست مصرف کننده می رسد."
کروبی:در راستای همان طرح من است!
نکته جالب اما این است که دبیرکل حزب اعتماد ملی طرح تحول اقتصادی را در همان راستای طرحی که خودش در انتخابات ریاست جمهوری قبلی ارائه کرده بود ارزیابی کرد ولی عنوان کرد که نمی توان گفت این طرح دقیقا طرح موسوم به 50 هزارتومانی است .
مهدی کروبی ادامه داد:اینکه بتوانیم بخشی از پول دولت را برای پرداخت مقداری از هزینه ها به مردم پرداخت کنیم کار خوبی است تا برخی افراد به خصوص افراد بیکار و دانشجویان بتوانند حداقل نیازهای خود را تامین کنند. البته دادن یارانه به مردم نباید به این معنی باشد که تولید و صنعت تعطیل شود بلکه باید کار تحول اقتصادی یا همان پرداخت نقدی یارانه ها به موازات حل مشکلات زیربنایی و ریشه ای دنبال شود.وی درخصوص اجرای طرح تحول اقتصادی بیان داشت:همان طور که رهبر انقلاب گفتند در اجرای طرح تحول نباید شتاب کرد و باید با دقت و عقلانیت این برنامه را اجرایی کرد.
کدام طرح؟
همه اینها باعث نشد تا صاحبنظران اولا از مبهم بودن این طرح و در ثانی براساس همان اطلاعات موجود از مشکل ساز بودن آن سخن به میان نیاورند.نمود چنین احساسی از سوی احمد توکلی رییس مرکز پژوهش های مجلس بیان شد که در پاسخ به سوالاتی در مورد طرح تحول اقتصادی به نشریه اقتصاد ایران گفت:"تاکنون طرحی به نام تحول اقتصادی از سوی دولت ارایه نشده است و آنچه که وجود دارد یک پاور پوینت است که در آن بخشهایی از اوضاع اقتصاد ایران تحلیل شده است."
البته وی این را هم افزود که مجموعا باید بگویم که به موفقیت اجرای چنین طرح هایی خوشبین نیستم چرا که اقتصاد ایران از ثبات و آرامش کافی برای جراحی سنگین کافی نیست و رفتار دولت هم چنان است که با تصمیمات غیر قابل پیش بینی عاملان اقتصادی را غافلگیر می کند! وی به دولت پیشنهاد داد:" ابتدا قوانین اصل 44 ، مدیریت خدمات کشوری و حمل و نقل عمومی را اجرا کنند و سپس به سراغ یارانه ها بروند."
پیش بینی آثار تورمی شدید
به گفته برخی دیگر از کارشناسان نیز در طرح تحول اقتصادی که قرار است در آن بخش عمده بیش از صد هزار میلیارد تومان یارانه انرژی و نان به صورت نقدی و متوازن یا پلکانی به افراد جامعه پرداخت شود، آثار تورمی ناشی از افزایش نقدینگی و تقاضای حاصل از آن، بسیار شدید پیشبینی میشود. … بر پایه محاسبات صورتگرفته در مدل بانک جهانی که در سال ۲۰۰۳ تدوین شده و گفته میشود پرداخت نقدی یارانهها از آن الگوبرداری شده، سه برابر شدن قیمت بنزین اثر تورمی معادل ۴۰ درصد بر جا خواهد گذاشت، در حالی که در اوضاع کنونی و با توجه به ارقام جهانی و هزینههای تمامشده، حذف یارانهها از حوزه انرژی، موجب شش برابر شدن قیمت برق، ده برابر شدن قیمت گاز، سی برابر شدن قیمت گازوئیل، شش برابر شدن قیمت بنزین میشود که نتیجه این افزایش قیمتها در خوشبینانهترین حالت اثر تورمی بیش از صد درصد در سال نخست خواهد بود.
سه اشتباه دولت در گام اول اجرای طرح تحول اقتصادی
یک اقتصاددان هم در این مورد تاکید کرد:بخشهایی از دولت در این مدت نشان داده اند که به اقتصاد دیمی و غیر علمی اعتقاد دارند نه اقتصاد علمی.
دکتر فرهاد خرمی به آفتاب گفت:دولت در گام اول برای اجرای طرح تحول اقتصادی یعنی جمعآوری اطلاعات اقتصادی سه اشتباه اساسی داشته است. وی توضیح داد:دولت میتوانست برای هدفمند کردن یارانهها پس از بررسیهای علمی لازم و دقیق جدولی را تهیه کند تا براساس آن یارانه نقدی به مردم تعلق گیرد به این معنا که هر خانوار با توجه به وضعیت درآمد و جمعیت، شرایط خود را با آن جدول مطابقت میداد و در صورتی که مشمول یارانه میشد اقدام به تهیه و ارائه فرم اطلاعات اقتصادی میکرد. در این صورت نیاز نبود که هر 17 میلیون خانوار فرم اطلاعات اقتصادی را پر کنند. دکتر خرمی افزود:در این شرایط تجزیه و تحلیل آمارهای استخراج شده بسیار پرحجم و دشوار است در حالی که بسیاری از خانوارها در ایران اساساً نباید یارانهای از دولت دریافت کنند.
استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد:این امکان وجود داشت که برای اجرای این طرح آماری همچون جداول مالیاتی عمل شود و از این راه دولت تکلیف خود را با مردم پیش از ارائه این فرم مشخص کند و مردم نیز بر اساس مقررات و جدول یارانهای اقدام به ارائه اطلاعات اقتصادی خود کنند. این کار علاوه بر ایجاد شفافیت، موجب تسهیل عملیات جمعآوری اطلاعات اقتصادی و تجزیه و تحلیل آن میشد. وی با اشاره به مشکل دوم جمعآوری اطلاعات اقتصادی گفت:در این طرح افراد به سادگی میتوانند اطلاعات صحیح وضعیت اقتصادی و درآمدی خود را اظهار نکنند. به طور مثال فردی که علاوه بر کار اول خود فعالیت دیگری نیز دارد که در هیچ کجا نیز به ثبت نرسیده، میتواند تنها به شغل اول خود اشاره کند. در واقع شفاف نبودن وضعیت درآمد افراد خانوار موجب مخدوش شدن نتایج این طرح خواهد شد و اطلاعات به دست آمده از آن را غیرقابل اتکا و مخدوش خواهد ساخت. دکتر خرمی تاکید کرد:مشکل سوم این طرح عدم پیشبینی موضوع تغییر وضعیت اقتصادی خانوار است. ممکن است افراد فرم خود را با دقت و با اطلاعات درست تکمیل کنند اما بعد از مدتی تغییری در وضعیت اقتصادی خود داشته باشند در این صورت مبنا قرار گرفتن فرم آنان صحیح نخواهد بود. در واقع در این طرح باید یک بند مشخص برای تغییر وضعیت اقتصادی خانوار پیشبینی و امکان این تغییر با گذشت زمان ایجاد میشد. وی تصریح کرد:اگر دولت از اجرای این طرح و نقدی کردن یارانهها به دنبال هدفمند شدن یارانهها باشد باید پیش از هر اقدامی نیاز قانونی آن را برطرف و وضعیت یارانههای نقدی برای هر خانوار را اعلام میکرد.
فقرا با حذف یارانه فقیرتر میشوند
یک اقتصاددان دیگر نیز تاکید کرد:با وجودی که این دولت عنوان میکند که از عدالت اجتماعی کوتاه نمیآید؛ اما تندترین گزینه از برنامه تعدیل ساختاری یعنی حذف یارانهها را با عنوان تحول اقتصادی در دستور کار قرار داده است؛ یعنی تعدیل ساختاری برنامه راست افراطی در مقیاس جهانی! فرشاد مومنی نیز در گفت و گو با آفتاب خاطرنشان کرد:بانک جهانی در سال 2004 کتابی منتشرکرد که در آن تصریح شده بود که با وجودی که حجم یارانهها در ظاهر با مفاهیم عدالتخواهانه است اما بنابر محاسبات اقتصادی ایران میزان رفاه از دست رفته طبقات فقیر دو برابر میزان رفاه از دست رفته طبقات مرفه میشود. مومنی توضیح داد:با وجودی که گروههای پردرآمد در صورت حذف یارانهها رفاهی را از دست میدهند، اما از اجرای این سیاست حمایت میکنند؛ چرا که حذف یارانهها منشاء موجهای بزرگ تورمی است که این موضوع باعث ثروتمندتر شدن خارق العاده ثروتمندان میشود، بنابراین آنها رفاه اندکی را از دست میدهند اما ارزش داراییهایشان بر اثر این تورم افزایش مییابد. ولی فقرا به دلیل نداشتن داراییهای ثابت تنها گرفتار تورم میشوند.
این اقتصاددان با بیان اینکه تورم ظالمانهترین مالیاتی است که دولتها از فقرا میگیرند و در اختیار اغنیا قرار میدهند، بر لزوم استفاده از تجربیات دولتهای قبلی تاکیدکرد و گفت:دوستان فکر میکنند تجربیات برای اشخاص است اما نباید یادمان برود که این مردم برای کسب این تجربیات هزینه دادند. وی با بیان اینکه وضعیت فضای کسب و کار در سه سال گذشته در موقعیت جهانی 23 رتبه تنزل کرده است گفت:بر این اساس با نامساعد شدن این فضا گرایشها به سرمایه گذاری مولد کاهش پیدا کرده و فعالیتهای سوداگری و واسطهگری موتور اصلی ارزش افزوده در اقتصاد میشود. از این رو این سوال مطرح است که آیا از طریق دلالیگری و ضربه زدن به بنیادهای تولید میتوان عدالت اجتماعی را برقرار کرد.
دغدغه های بخش خصوصی
رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران هم با اعلام دغدغه های خود در اجرای طرح تحول اقتصادی دولت، گفت:هم اکنون این نگرانی وجود دارد که این طرح بدون اجماع کارشناسی از توفیق مناسب برخوردار نشود.
محمد نهاوندیان با اشاره به عدم دریافت جزئیات طرح تحول اقتصادی از سوی بخش خصوصی و اتاق بازرگانی گفت:نکته حائز اهمیت در این میان این است که باید میان ایده کلی و اجرای طرح تفکیک قائل شد، آنچه که تا به حال درخصوص طرح تحول اقتصادی دولت مورد بحث قرار گرفته، یک ایده کلی است. رئیس اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن ایران افزود:قطعاً هدفمند کردن یارانه ها مورد اتفاق تمامی صاحب نظران اقتصادی است و در قانون هم آمده و به تصویب رسیده است؛ هم اکنون کشور از این مرحله عبور کرده و در مرحله تصمیم گیری در مورد طرح اجرایی است. وی تصریح کرد:قطعاً برای توفیق دولت در مرحله اجرای این طرح، لازم است که اجماع سازی لازم قبل از شروع طرح صورت گیرد به این معنا که حتماً باید نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، روی این طرح نظر دهند. نهاوندیان گفت:از سوی دیگر لازم است که نمایندگان بخش خصوصی در اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و تشکلها نیز در جریان جزئیات طرح و برنامه اجرایی قرار گیرند تا نظرات را ارائه داده و به غنای طرح کمک کنند، در این صورت می توانند در مرحله اجرا نیز یاری رسان دولت باشند
می خواهند 7 دهک جامعه را حقوق بگیر دولت کنند
اما یک عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز به اهدف دولت از اجرایی کردن طرح تحول اقتصادی پرداخت و گفت:طرح هدفمند کردن یارانه ها، عمدتاً توسط کسانی مطرح می شد که اصولاً مخالف تداوم پرداخت یارانه ها بودند و بحث پرداخت یارانه نقدی به اقشار نیازمند را با این هدف مطرح می کردند که این کار پیش برود، شاید هم پرداخت یارانه نقدی به سرنوشت پرداخت نقدی یارانه مرغ و تخم مرغ که هرگز پرداخت نشد، دچار شود، چرا که اساساً مکانیزمی هم برای پرداخت آن وجود نداشت.
بهزاد نبوی با تأکید بر اینکه بحث یارانه نقدی و هدفمند کردن یارانه ها بحثی قدیمی است که در مجلس ششم و در جریان تدوین برنامه چهارم هم مورد توجه قرار گرفت، منظور از آن را، تعلق گرفتن یارانه به کسانی ذکر کرد که نیازمند هستند و در خصوص مکانیزم اجرایی آن نیز گفت:آنهایی که اعتقاد به حذف یارانه ها داشتند، عمدتاً اینگونه پیش بینی می کردند که سازمانها و نهادهای تأمین اجتماعی را برای کمک به دهکهای فقیر فعالتر کنند.
وی در خصوص دیدگاه خود در این زمینه اظهار داشت:ما در خصوص بحث یارانه ها اولاً در اصل موضوع و چند و چون آن صحبت داریم. آیا این رقمی که فی المثل در زیر قبض های برق به عنوان یارانه پرداختی از سوی دولت نوشته می شود و به نظر می رسد مقدمه حذف یارانه ها در این زمینه باشد، صحیح است؟ ما معتقدیم که اصولاً آن میزان یارانه ای که در قبض ها نوشته می شود، صحیح نیست و قیمت واقعی برق و میزان یارانه آن، این عددی نیست که در قبض برق نوشته می شود.
او با ذکر اینکه پرداخت یارانه، یک بیماری در اقتصاد به حساب می آید، خاطر نشان کرد:این بیماری علل و عواملی دارد که باید برطرف شود تا امکان حذف یارانه وجود داشته باشد.
وی افزود:وقتی در یک کشور، قدرت خرید پایین و درآمد ملی و سرانه، به دلیل پایین بودن تولید ملی، سطح سرمایه گذاری و سطح بهره وری پایین است، نمی توانیم بگوییم همه چیز را به قیمتی که فی المثل در آمریکا فروخته می شود می فروشیم، اما دستمزد را به قیمت ایران می دهیم. یک مهندس تازه کار در آمریکا احتمالاً حدود 5000 دلار حقوق می گیرد و ما نمی توانیم به آن مهندس در ایران 500 هزار تومان حقوق بدهیم. بنابراین نمی توانیم به او بگوییم نیازهایت را با قیمت های آمریکا خریداری کن. آنهایی که تز حذف یارانه ها را می دهند، می گویند به ما چه ربطی دارد، مبنای ما نظام عرضه و تقاضا است، مهندس هم در این نظام، 500 هزار تومان قیمت دارد و ما مقصر نیستیم.
نبوی ادامه داد:یک نظام، متکفل امور ملت است و نمی تواند بگوید به من چه. بنابراین ما معتقدیم که برای حذف یارانه ها بتدریج باید قدرت خرید مردم را بالا برد، نه اینکه یک کمیته امداد به وسعت کل کشور ایجاد کرد و مادام العمر همه را حقوق بگیر وابسته به دولت نمود. در آن صورت است که به جای اینکه 90 هزار میلیارد تومان یارانه ادعایی را بین مردم تقسیم کنیم، که فقط الگوهای تقاضای جدید ایجاد کرده و نرخ تورم را بالا بیرد، بهتر بود درآمدهای سرشار نفتی را، که طی سه سال اخیر بسیار بیش از این 90 هزار میلیارد تومان بوده صرف سرمایه گذاری های عظیم زیربنایی و تولیدی می کردیم و ظرف 5 سال، سرمایه گذاری ها که به بهره برداری می رسید، تولید بالا می رفت، اشتغال ایجاد می شد، سطح درآمد بالا می رفت و آن وقت است که اگر یارانه ها را بتدریج حذف می کردیم، مشکلی پیش نمی آمد.
رئیس ستاد بسیج اقتصادی دولت شهید رجایی با اشاره به مخالفان پرداخت یارانه ها در گذشته گفت:هیچکس تابحال نظرش این نبوده است که یارانه ها حذف شود و 7 دهک مردم بشوند حقوق بگیر دولت.نبوی با اشاره به "طرح تحول اقتصادی" دولت نهم گفت:با این برنامه، می خواهند 7 دهک جامعه را حقوق بگیر دولت کنند و هر ماه در خانه آنها را بزنند و بگویند بیا این حقوق را بابت حذف یارانه بگیر.وی با اشاره به نامعلوم بودن میزان یارانه های نقدی و مدت پرداخت آن افزود:چنانچه میزان این یارانه ها را امروز بر مبنای قیمت نفت 120 دلار محاسبه کنند و فردا قیمت این نفت به 50 دلار کاهش یابد، قهراً یارانه ها هم به 40درصد میزان فعلی نزول خواهد یافت و اگر اینها آمدند برای هر خانوار مستمری معین کردند و فردا قیمت نفت پایین آمد، آیا می توانند این مستمری را کم کنند؟
نبوی با بیان اینکه پرداخت مقدار معین پول به هر خانوار، آن را در حکم حقوق مکتسبه در خواهد آورد که دیگر کسی نمی تواند آن را کاهش دهد، تأکید کرد:بر اساس اطلاعاتی که ما داریم، کسانی که طرفدار نظریه حذف سوبسید هستند معتقدند ابتدا باید سوبسید را حذف کرد تا رفتار مردم نسبت به حذف آن سنجیده شود. زیرا شما چه می دانید وقتی که نرخ بنزین مثلاً به لیتری1200 تومان افزایش یافت، میزان مصرف به چه میزانی خواهد رسید و به تبع آن چقدر یارانه از این بابت صرفه جویی می شود. بنابراین بر اساس این نظریه؛ ابتدا باید سوبسید حذف شود و تأثیر آن بر الگوی مصرف و میزان یارانه ای که صرفه جویی می شود معلوم شود، تا مشخص گردد به چه دهک هایی، چه مقدار و به چه شکلی می توان پرداخت.
عضو شورای مرکزی سازمان با اشاره به نیات پشت پرده اجرای "طرح تحول اقتصادی" دولت گفت:البته متأسفانه هنوز ابعاد ایده نقدی کردن یارانه ها مشخص نیست و شاید هنوز به صورت طرح درنیامده باشد، مع الوصف شنیده شده که بناست ابتدا با این فرم هایی که توزیع کردند، از چند ماه مانده به انتخابات، شروع کنند به توزیع پول در بین مردم و یارانه ها را هم حذف نکنند. اگر این اطلاعات صحیح باشد، منظور این است که چند ماه مانده به انتخابات، همه دعاگو باشند. اگر قدیم شایعه بود که هر کس به فلان نامزد رأی دهد، یک نوبت چلوکباب به او می دهند، حالا ماهانه پول 100 نوبت چلوکباب را به او می دهند.
نبوی با بیان اینکه اصولاً ضمانت اجرایی برای توانایی حذف یارانه ها پس از پرداخت معادل نقدی آن وجود ندارد گفت:در این صورت آیا می دانید چه فاجعه ای برای کشور ایجاد می شود؟
چالش در فعالیتهای سازمان خصوصی سازی
معاون سازمان خصوصی سازی نیز ظاهرا نگرانی های عمیقی دارد و در این باره گفت:با طرح تحول اقتصادی فعالیتهای سازمان خصوصیسازی با چالش همراه خواهد شد و بر این اساس مقرر شده به هنگام واگذاری شرکتها آثار طرح تحول اقتصادی بررسی و افشا شود. غلامی اظهار داشت:طرح تحول اقتصادی بدون تاثیر در بازار سرمایه نخواهد بود و در واگذاری 800-700 شرکت مصوب دولتی اثرات نسبی خواهد گذاشت.
وی با بیان اینکه با اجرای این طرح فعالیتهای سازمان خصوصی سازی با چالش همراه خواهد شد، گفت:بر این اساس مقرر شده به هنگام واگذاری شرکتها آثار طرح تحول اقتصادی بررسی و افشا شود. غلامی ادامه داد:از سوی دیگر طرح تحول اقتصادی موجب میشود تا نقش مدیریت مشخص و زمینه رقابتی شدن یکسان شرکتهای دولتی و خصوصی فراهم شود. وی افزود:اگر شرکتی با بازار سرمایه تطبیق نداشته باشد حذف میشود و همچنین نگرش دولت به هنگام تدوین و اجرای این طرح باید سیستمی باشد. معاون سازمان خصوصیسازی اظهار داشت:طرح تحول اقتصادی و هدفمند کردن یارانهها موجب خواهد شد در کوتاه مدت عرضههای اولیه کمتر شود.
تصویر روشنی وجود ندارد
معاون وزیر اقتصاد دولت خاتمی نیزعنوان می کند:تاکنون هیچ تصویر روشنی از طرح تحولات اقتصادی که دولت از آن نام میبرد، به جامعه، حتی جامعهی دانشگاهی و صاحبنظران اقتصادی کشور، ارایه نشده است.در جلساتی که آقای رییسجمهور به همراه مدیر کارگروه تحولات اقتصادی، آقای دکتر حسینی (که بعد هم وزیر اقتصاد شدند) با مدیران مسوول مطبوعات و اساتید دانشگاه داشته، مجموعهای از آسیبشناسیهای اقتصادی کشور ارائه شده و هیچ خطمشی دقیقی، بهعنوان طرح تحول اقتصادی، ارایه نکردهاند و در حال حاضر هم هیچ سند مکتوبی وجود ندارد که بتوانیم بگوییم این طرح تحول اقتصادی چیست.
دکتر شیرکوند در پاسخ به این سوال که اگر طرح روشنی وجود ندارد، پس مخالفتهای اقتصاددانان ـ از جمله خود شما ـ با این طرح، به چه دلیل است و با چه چیزی مخالفت میشود گفت:کسی با طرح تحول اقتصادی مخالفتی نکرده است، بلکه همهی صاحبنظران، از جمله خود من، خواستار روشن شدن موضوعی شدهایم که نام تحول اقتصادی بر آن گذاشته شده است.در سخنان عمومی گفته میشود (و برخی از دولتمردان هم مطرح میکنند) که قصد دولت از طرح تحول اقتصادی این است که، دولت دیگر یارانهی مربوط به کالاها و خدمات را نپردازد، بلکه این مبالغ را به صورت نقدی به جامعه تزریق و بین شهروندان توزیع کند. ولی سند مکتوبی برای این موضوع نداریم اما به نظر میآید، توزیع پرسشنامههای اطلاعات اقتصادی خانوار، گام عملی در این جهت بوده است.در همین پرسشنامهی خانوار، مجموعهای از روشهای ناصحیح غیرعلمی را با هم تلفیق کردهاند، بدون اینکه صحت این اطلاعات به ترتیبی قابل سنجش باشد.این پرسشنامهها به شدت مورد تردید است و از آن طرف مکانیسم بررسی اطلاعاتی که خانوار میدهد، روشن نیست و دولت میگوید میخواهد یارانه را توزیع کند.نه روش شناختهشدهای است، نه پرسشنامهی دقیقی است، نه پاسخهایی که داده میشود، دقیق است و نه پوششی به خانوارهای جامعه داده است.از آن طرف، دولت هنوز هم مشخص نکرده است که یارانهی چه کالایی را میخواهد بردارد و چگونه میخواهد این قیمتها را آزاد کند که مابهالتفاوت وجوه را توزیع کند.
وی در مورد اطلاعش از نحوهی برخورد مردم با این پرسشنامهها، میزان استقبالی که کردهاند نیز گفت:وقتی از خانوادههایی که با آنها گفت و گو کردهام یا حتی با من مشورت کردهاند، پرسیدم چگونه میخواهند این فرم را پر کنند و چه نگرانی در پر کردنش دارند، کسانی که میخواستند این فرم را پر کنند یا بعضا ً پر کرده بودند، میگفتند: اولاً اطلاعاتمان را شفاف نگفتیم، درآمدمان را معین نکردیم، ضمن اینکه خیلی جاها نمیتوانستیم به پرسشها جواب بدهیم.عدهی دیگری نگران بودند و میگفتند:میترسیم اگر این را پر نکنیم و اسممان در لیست مربوط به افرادی که فرم پر کردهاند قرار نگیرد، اگر بنزین آزاد شد (و لیتری ۸۰۰ تومان شد) و خواستند مابهالتفاوت این قیمت آزاد را، بهعنوان یارانه، بین مردم توزیع کنند، مبادا اسم ما در لیست نباشد.از آن طرف هم تقریباً همه میگویند:ضرورتی ندارد که این را دقیق بنویسیم. به اینکه این اطلاعات جای دیگری مورد استفاده قرار نگیرد اعتماد نداریم همه، ابهامهایی است که وجود دارد....
***
مردم ایران مدتی است که در بیم و امید اجرای طرح تحول اقتصادی قرار دارند و معلوم نیست که چه زمانی دغدغه های آنها در مورد این طرح برطرف خواهد شد. طرحی که مستقیما زندگی آنها را تحت تاثیر قرار خواهد داد. به نظر می رسد لازم باشد که دولت بیش از این مردم را در این وضعیت که تکلیف چیزی مشخص نیست باقی نگذارد و به صورتی شفاف طرح خود را برای اگاهی مردم و نقد آن از سوی صاحبنظران در اختیار افکار عمومی بگذارد تا ایرانیان با تغییری ناگهانی و پیش بینی نشده در زندگی اقتصادی خود مواجه نشوند...
