بررسی اثرات مصرف میوه و سبزیجات تولیدی غیر ارگانیک بر سلامت شهروندان
سم و میوه را با هم می خوریم...

وحید قرایی/منتشر شده در نشریه بام کویر
«میوه های تازه که رنگ و روی خیلی خوبی هم دارند بسیار وسوسه برانگیزند اما من از جعبه ای میوه بر می دارم که معلوم باشد خیلی تازه نیست و حتی چند میوه پلاسیده هم در آن باشد...» اینها بخشی از صحبت های یکی از مقامات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان است که با او در مورد اشکالاتی که کشت و تولید غیر ارگانیک و همراه با سم و کود میوه و سبزیجات برای مردم می تواند به وجود بیاورد صحبت می کنم.
می گوید:« در بسیاری مواقع میوه ها را قبل از پایان دوره کارنس(زمانی که پس از سمپاشی باید سپری شود تا باقیمانده سم در محصول به حداقل برسد) به بازار می آورند در نتیجه سم باقیمانده بر روی بافت میوه ها به تدریج در معده و کبد که کار تجزیه و دفع سموم را بر عهده دارد جمع می شود و موجب بیماری های مختلف می شود»
وی به کودهای مصرفی برای پرورش بهتر محصولات کشاورزی نیز اشاره می کند که مواد موجود در آنها که به محصول کشاورزی منتقل می شود در برخی از موارد می تواند باعث برهم خوردن تعادل بعضی عناصر مورد نیاز برای سوخت و سازهای طبیعی در بدن شود.
این مقام مسوول تصریح می کند که در بسیاری از کشورهای پیشرفته برای جلوگیری از این مشکل به کشت ارگانیک میوه و سبزیجات روی آورده اند که با شیوه های نوین از سم و کود برای بدست آوردن محصول استفاده نمی شود و در کشورمان هم باید سرمایه کذاری بیشتری در این زمینه انجام شود.
اما برای بررسی بیشتر این قضیه در تماس با یکی از کارشناسان تغذیه مرکز بهداشت کرمان موضوع را با او نیز در میان می گذارم. خانم هاوشکی در این زمینه می گوید: «سمومی که برای دفع آفات گیاهی مصرف می شود باید مدت معینی روی میوه و محصولات کشاورزی باقی بماند تا تجزیه شود اما چون در بسیاری از موارد میوه و محصولات زودتر از استاندارد برای ارسال به بازار مصرف برداشت می شود مقادیری سم در بافت میوه به صورت تجزیه نشده باقی می ماند.»
وی در ادامه می گوید:«توصیه این بوده که میوه هایی که امکانش وجود دارد با پوست خورده شوند چون اثر قابل توجهی بر سلامت انسان و جلوگیری از ابتلای افراد به سرطان روده دارد اما در حال حاضر به علت وجود سموم مختلف بر روی پوست میوه ها چنین توصیه ای را نمی کنیم.»
البته هاوشکی تاکید می کند که اثرات این مورد آنی و در کوتاه مدت نیست و در دراز مدت خوردن چنین میوه و محصولات کشاورزی عوارضی را در معدع و خصوصا کبد ایجاد می کند.
اما آنچه از ظاهر قضیه بر می آید هنوز تحقیقات جامعی در زمینه تاثیر سموم کشاورزی بر بدن مصرف کنندگان میوه در کرمان صوت نگرفته است و حتی در مورد اینکه ایا در دراز مدت امکان ابتلا به سرطان هایی نظیر کبد و معده بر اثر مصرف میوه هایی که دوره کارنس آنها طی نشده است چه میزان است اظهار نظر دقیقی نمی شود.
یکی از پزشکان کرمانی البته عنوان می کند که چون کبد کار تجزیه و دفع سموم وارد شده به بدن را برعهده دارد در صورت وجود سم های تجزیه نشده بر روی میوه ها می توان یکی از عوامل سرطان کبد را در دراز مدت این مورد دانست و لازم است که نظارت لازم برای طی شدن دوره کارنس پس از سمپاشی از سوی نهادهای ذیربط انجام شود.
دکتر شهرام عامری مجد تصریح می کند:« این مساله در ارتباط مستقیم با سلامتی مردم است و باید به صورت ویژه در مورد آن تحقیق شود تا از یک رویداد ناخوشایند در زمینه سلامتی شهروندان جلوگیری شود.»
در این مورد رئیس گروه مبارزه بیولوژیک در سازمان حفظ نباتات کشور نیز میگوید:«سازمان حفظ نباتات کشور به عنوان متولی کنترل آفات و بیماریها، سموم مورد استفاده در محصولات کشاورزی را تحت کنترل و نظارت وارد میکند و با دستورالعملها و توصیههای فنی کارشناسان خود سموم با حجم کم و دوره کارنس پایین را البته پس از رعایت سایر روشهای مبارزه غیرشیمیایی توصیه میکند.»
محمد طاهر رجبی میافزاید:«سموم شیمیایی به چند دسته تقسیم می شوند که دو دسته مهم آنها عبارتند از سموم سیستمیک و سموم نفوذی که در صورت استفاده از این دو دسته در محصولات جالیزی و میوهها، اگر دوره خاصی طی نشده باشد، به هیچ عنوان با شستن، حرارت دادن و فریز کردن، باقیمانده سموم در محصولات از بین نمیرود و در بافت محصولات باقی میماند. از این رو، همواره توصیه می شود استفاده از سموم شیمیایی به عنوان آخرین راهکار مبارزه و در صورت ضرورت، مورد استفاده قرار گیرد.» وی در ادامه میگوید:«در محصولات گلخانهای به دلیل وجود شرایط مساعد برای رشد و توسعه گیاه، چون شرایط مساعدی برای گسترش آفات و عوامل بیماری زا فراهم است، نیاز به اعمال کنترل بیشتر برای جلوگیری از طغیان آفات و بیماریهاست؛ ولی متاسفانه کشاورزان به جای استفاده از راهکارهای کنترل غیرشیمیایی بلافاصله برای کنترل آفات از سموم شیمیایی استفاده میکنند.»
در این حال زینب اقبالی به عنوان یکی از کارشناسان گیاهپزشکی در نشریه الکترونیکی کشاورز جوان در مطلبی در مورد سموم کشاورزی می نویسد:« كنترل آفات، بیماری های گیاهی و علف های هرز، یك امر كاملاً تخصصی و مشابه پزشكی انسانی است. چنانكه، پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری های انسانی كاملاً تحت نظر پزشكان انجام می شود و داروخانه ها صرفاً بر اساس نسخه پزشكان اقدام به ارائه دارو می كنند.
مصرف سموم كشاورزی نیز باید كاملاً تحت نظر گیاه پزشكان اداره های حفظ نباتات و یا كلینیك های تخصصی گیاه پزشكی صورت گیرد. هیچ فروشگاه و یا فروشنده سموم كشاورزی مجاز به ارائه مستقیم سموم به كشاورزان بدون دریافت نسخه نیست. اما اكنون كه به دلیل آزاد شدن كنه كش ها و حشره كش ها این سموم مستقیماً از سوی فرمولاتورها و تولیدكنندگان، در اختیار فروشندگان سموم قرار می گیرند، وضعیتی پدید آمده كه كشاورزان برای تأمین سموم مورد نیاز خود مستقیماً به فروشگاه های سموم مراجعه و فروشندگان بر اساس سلیقه خریدار و یا صلاح دید خود برای آنان دارو تجویز می كنند. متأسفانه بسیاری از فروشندگان نه براساس دانش گیاه پزشكی و تشخیص صحیح بلكه بر اساس موجودی فروشگاه و یا میزان سودی كه عایدشان می شود، سم در اختیارمراجعه كنندگان می گذارند. در برخی مناطق سموم حتی توسط وانت بارهایی كه در سطح خیابان ها و روستاها به عنوان فروشگاه های سیار تردد می كنند فروخته می شود. در حالی كه در گذشته سموم صرفاً از طریق فروشگاه های مجاز و با دریافت نسخه به كشاورزان ارائه می گردید. در واقع با آزاد شدن كنه كش ها و حشره كش ها كنترل و نظارت بر توزیع این گروه از سموم كاهش یافته و گیاه پزشكی كشور به میزان زیادی از حالت تخصصی خارج شده است.مسائل بهداشتی و زیست محیطی تولید، توزیع و مصرف سموم به دلیل عوارض بهداشتی و زیست محیطی كه می تواند ایجاد كند باید كاملاً تحت نظارت و كنترل مراجع ذی صلاح انجام شود. گزارش های معتبر بسیاری از عوارض مصرف بی رویه و غیرضروری سموم در جهان و ایران موجود است. بر اساس گزارش های داخلی شیوع بیش از اندازه بیماری هایی همچون سرطان دستگاه گوارش، در برخی استان های كشور به مصرف بی رویه سموم كشاورزی نسبت داده شده است...»
این موضوع فقط مربوط به میوه نیست
بر اساس گفته مسوولان وجود ترکیبات زیان بار در گوشت، لبنیات و تخم مرغ مصرفی شهروندان نیز امکان پذیر است و ماده غذایی مانند گوشت در غذاهای مختلف ما مورد استفاده قرار می گیرد.
قائم مقام معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت درباره مصرف این ماده غذایی و ترکیباتی که به آن اضافه میشود میگوید:«متاسفانه میزان آنتیبیوتیکهایی که به گوشت و فرآوردههای آن افزوده می شود، بیش از حد مجاز است و مصرف مداوم آنها میتواند بدن را در برابر آنتیبیوتیکهایی که فرد هنگام بیماری مصرف میکند، مقاوم کند و همین مانع بهبود فرد به هنگام بیماری میشود.»
دکتر آخوندی میافزاید:«در دامداریهای صنعتی به منظور جلوگیری از بروز مشکلات دامها در برابر عفونت و انگل باید به آنها آنتیبیوتیک بدهند ولی این مقدار بیش از حد مجاز است و گاهی به دو برابر حد استاندارد می رسد و مصرف تدریجی این ترکیبات، سلولهای بدن را در برابر آنتیبیوتیکهای دارویی مقاوم میکند و هنگام بیماری با مصرف آنتیبیوتیکهای تجویز شده، نتیجه مطلوب حاصل نمیشودکه متاسفانه این مشکل در لبنیات و تخم مرغ نیز وجود دارد و تولیدکننده برای افزایش کیفیت محصول خود از ترکیباتی استفاده میکند که ترکیبی به نام دیاکسین را بالا می برد در حالی که این ترکیب در مواد غذایی نباید از 20 درصد بیشتر باشد؛ زیرا سمی است و مسمومیت حاد و مزمن برای مصرف کننده در پی دارد.»
یک کارشناس دیگر تغذیه نیز معتقد است:« آلودگیها در یک زنجیره پیوسته در حرکت هستند و از طریق آب آلوده و خاک نامناسب، کودها، سموم، آفتکشها، به زنجیره غذایی انسان و حیوان وارد میشوند و اگر از حد معینی که استانداردهای جهانی و ملی تعیین کرده، بیشتر شوند، سلامت را تهدید خواهند کرد.
دکتر ربابه شیخ الاسلام تصریح می کند:« غذاهای صنعتی و مکمل های مورد استفاده در تغذیه دام و طیور نیز اگر از این ویژگیها عدول کنند، مشکلساز میشوند. برای مثال، تغذیه مرغ با روغن جامد برای سرعت بخشیدن به وزنگیری و تغذیه دام با نان کپک زده هر کدام به نحوی سلامت مصرفکننده را به خطر میاندازد.»
تولیدات ارگانیک؛ تنها راه باقیمانده
تولید انواع مواد غذایی مانند میوه، سبزی و گوشت به روش کاملا طبیعی و بدون استفاده از هرگونه ماده شیمیایی نظیر کود شیمیایی، سموم، حشره کش، قارچ کش، هورمون یا آنتی بیوتیک، روشی است با سابقهای صد ساله که طرفداران زیادی در دنیا پیدا کرده و غذاهایی که به این روش تولید میشوند به نام غذاهای ارگانیک مشهور هستند.
شیخ الاسلام در این باره میگوید:«مواد غذایی که این گونه تولید می شوند، گاهی از نظر شکل ظاهری مطلوب نیستند، با این حال گران تر به فروش می روند. این نوع مواد غذایی به دلایل زیاد مشتری مخصوص خود را دارند و روز به روز بر تعداد متقاضیان این گونه غذاها افزوده می شود. این غذاها حتی روش نگهداری مخصوص خود را دارند. به علاوه، هیچ یک از ترکیباتی که در انبار و سردخانه برای نگهداری غذاهای معمولی استفاده می شوند به این دسته از مواد غذایی اضافه نمی شوند.»
ویدرادامه میافزاید:«بیش از هفت هزار نوع افزودنی مصنوعی مجاز در غذاهای معمولی مورد استفاده قرار میگیرد تا این غذاها ماندگاری بیشتری داشته باشند و بیشتر از زمان طبیعی قابل نگهداری باشند. طرفداران و حامیان غذاهای طبیعی یا ارگانیک، بیماریهای بسیاری از جمله انواع آلرژیها، مشکلات گوارشی و انواع سرطانها را به این ترکیبات مرتبط می دانند.»
شیخ الاسلام اعتقاد دارد که در اغلب کشورهایی که به طبیعت بکر و سبز علاقهمند هستند و برنامههای پیشگیری از ابتلا به بیماریها به خصوص انواع سرطانهای پیشرو را دارند در کنار بازارهای اصلی، بازارچه دیگری نیز وجود دارد که غذای ارگانیک یا طبیعی میفروشد. این مواد غذایی بعضا از نظر شکل ظاهر بدتر از مواد غذایی مشابه هستند که به طور معمول تهیه میشوند، ولی افرادی که از موضوع آگاهند و به سلامت خود علاقه دارند، تمایل بیشتری برای خرید مواد غذایی سالم و طبیعی دارند، هرچند آنها را گران تر بخرند. استفاده مجاز و معین از هر نوع ماده شیمیایی در تمامی مراکز تولید باید چنان تحت کنترل باشد که خریدارانی که مواد غذایی معمولی و غیرارگانیک مصرف میکنند، در معرض خطر قرار نگیرند. در کشور ما این موضوع مهم تر از تولید غذای ارگانیک است چون راه درازی برای تولید این گونه غذاها در پیشاست.
***
به هر حال باید بپذیریم که این موضوع در ارتباط مستقیم با سلامت شهروندان است اگر در این زمینه اقدامات کنترلی لازم صورت نگیرد شهروندان با مشکلات جدی در مورد سلامتی خود مواجه می شوند.
ایجاد آرمایشگاه های لازم، آگاه سازی شهروندان در این مورد، انجام تحقیقات کافی برای انجام فعالیت های کاربردی در زمینه پیشگیری از به مخاطره افتادن سلامت مردم و بسیاری از مسائل مرتبط دیگر به سرعت بایستی در دستور کار مسوولان استان کرمان قرار گیرد تا از اتفاقات ناخوشایند جلوگیری شود.
این روزها همه به خوردن میوه و سبزیجات تازه برای سلامتی بیشتر توصیه می شوند اما در شرایط فعلی و در حالیکه در استان کرمان تنها دو محصول گل محمدی و گردو از طریق کشت ارگانیک حاصل می آیند آیا تضمینی برای سلامت مردم در درازمدت با خوردن میوه و سبزیجات موجود در بازار وجود دارد؟





















































